یادداشت‌های سید احمدرضا قائم‌مقامی

فرزین کسانی که داستان گو و طلخند را در شاهنامه خوانده‌اند لابد توجّه کرده‌اند که لفظ فرزانه در آن داستان مکرّر است و مقصود از آن دو مشاور این دو شاهزاده و شاید بهتر باشد بگوییم دو وزیر این دو شاهزاده است (هیچ اشکال نداشت اگر نویسندگان لغت‌نامه‌های شاهنامه معادل وزیر را هم، ولو به قید احتمال، در پیش کلمۀ فرزانه می‌آوردند، بلکه درستتر هم بود). در پایان داستان، آن جا که حرکتهای مهره‌های شطرنج را برمی‌شمرد، همین لفظ…

هر که او را بیازارد مرا آزرده است در فصل بیست‌‌وششم بندهشن می‌گوید که «مظهر هرمزد مرد اهلو است»: u-sh gētīg daxshag mard ī ahlaw. آنچه به عربی به آن مظهر می‌گویند معادلش در پهلوی دخشگ است، یعنی نشان. مرد اهلو یک معنایش انسان کامل است. این معنی را مخصوصاً ماریان موله معلوم کرده. امّا معنای عامترش مرد نیکوکار درستکار است که بر دین حق است. آن گاه می‌گوید «هر که به مرد اهلو نیکی کند یا او را بیازارد به هرمزد نیکی کرده و…